İletişim (communication) sözcüğü Latince kökenlidir; 'ortak/ortaklık' anlamındaki communis ile 'paylaşmak, ortak kılmak' anlamındaki communicare sözcüklerinden türemiştir. İletişim, bir mesajın kaynaktan alıcıya aktarıldığı ve paylaşıldığı bir süreçtir. Bu sürecin altı temel öğesi vardır:
İletişim türleri sözlü, sözsüz ve kitle iletişimi olarak ayrılır. Süreci açıklayan başlıca modeller: Harold D. Lasswell'in 1948 formülü beş öğeyle özetler (Kim – Neyi – Hangi kanaldan – Kime – Hangi etkiyle söyler). Shannon ve Weaver'ın matematiksel modeli (1949) sürece 'gürültü' kavramını ekleyen doğrusal (çizgisel) bir modeldir. David K. Berlo'nun 1960 tarihli SMCR modeli iletişimi dört öğeyle açıklar: Kaynak (Source), Mesaj (Message), Kanal (Channel), Alıcı (Receiver). İletişim engelleri bu öğelerdeki bozulmalardan ve gürültüden kaynaklanır.
Halkla ilişkiler, bir kurum ile kamuları arasında karşılıklı anlayış ve iyi niyet kurmayı amaçlar. İngiliz Institute of Public Relations (IPR) tanımına göre, kurum ile hedef kitleleri arasında iyi niyet ve karşılıklı anlayış kurup sürdürmek için yürütülen planlı ve sürekli çabadır. 1978 Meksika Bildirgesi ise alanı; eğilimleri analiz eden, sonuçları öngören, yöneticilere danışmanlık yapan ve hem kurumun hem kamu yararının hizmetinde planlı programlar uygulayan bir sanat ve sosyal bilim olarak tanımlar. Alanın öncüleri arasında 1906'da 'İlkeler Bildirgesi'ni yayımlayan Ivy Lee ve 'halkla ilişkilerin babası' sayılan, 1923'te Crystallizing Public Opinion'u yazan Edward L. Bernays yer alır. Rex Harlow 1976'da 472 farklı tanım derlemiştir.
Halkla ilişkiler; reklam, pazarlama ve propagandadan farklı olarak ücretsiz ve inandırıcı medya ilişkilerine, karşılıklı diyaloğa dayanır. Kurumsal kimlik, kurumsal imaj ve itibar yönetimi; basın bültenleri aracılığıyla medya ilişkileri; kriz iletişimi ve sosyal medya, günümüz uygulama alanlarının başında gelir.
1. "İletişim" (communication) sözcüğünün Latince kökeni aşağıdakilerden hangisidir?
İletişim sözcüğü, Latince "ortak/ortaklık" anlamındaki "communis" ile "paylaşmak, ortak kılmak" anlamındaki "communicare" sözcüklerinden türemiştir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, İletişim ünitesi.)
2. Aşağıdakilerden hangisi iletişim sürecinin temel öğelerinden biri değildir?
İletişim sürecinin temel öğeleri kaynak, mesaj, kanal, alıcı, geri bildirim ve gürültüdür; motivasyon bu altı öğe arasında yer almaz. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, İletişim süreci ünitesi.)
3. Bir dinleyicinin, konuşmacının anlattıklarını anladığını göstermek için başını sallaması veya soru sorması, iletişim sürecinin hangi öğesine örnektir?
Alıcının kaynağa verdiği tepki geri bildirim (feedback) olarak adlandırılır ve iletişimin karşılıklı niteliğini gösterir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, İletişim süreci ünitesi.)
4. Bir kaynağın, iletmek istediği düşünceyi alıcının anlayabileceği dil, sembol veya işaretlere dönüştürmesi sürecine ne ad verilir?
Kaynağın mesajı alıcının çözebileceği sembollere dönüştürmesine kodlama, alıcının bu sembolleri anlamlandırmasına ise kod açma denir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, İletişim süreci ünitesi.)
5. Harold D. Lasswell'in 1948 tarihli iletişim modelinde yer alan "Hangi kanaldan?" sorusu, iletişim sürecinin hangi öğesine karşılık gelir?
Lasswell'in "Kim-Neyi-Hangi kanaldan-Kime-Hangi etkiyle" formülünde "hangi kanaldan" sorusu mesajın iletildiği araca/mecraya işaret eder. (Harold D. Lasswell, "The Structure and Function of Communication in Society" (1948).)
6. Claude Shannon ve Warren Weaver'ın matematiksel iletişim modelinin iletişim kuramına temel katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
Shannon ve Weaver'ın 1949'da yayımlanan doğrusal modeli, mesajın iletimini bozan "gürültü" (noise) kavramını iletişim sürecine kazandırmıştır. (Claude E. Shannon & Warren Weaver, "The Mathematical Theory of Communication" (1949).)
7. David K. Berlo'nun 1960 tarihli SMCR modeline göre iletişim süreci kaç temel öğe ile açıklanır?
Berlo'nun SMCR (Source-Message-Channel-Receiver) modeli iletişimi Kaynak, Mesaj, Kanal ve Alıcı olmak üzere dört temel öğeyle açıklar. (David K. Berlo, "The Process of Communication" (1960).)
8. "Halkla ilişkilerin babası" olarak anılan ve alanı ayrı bir uğraş olarak tanımlayan ilk kitap kabul edilen "Crystallizing Public Opinion" adlı eseri 1923'te yazan kişi kimdir?
Edward L. Bernays, halkla ilişkiler alanının kurucu isimlerinden biri kabul edilir ve 1923'te yayımlanan "Crystallizing Public Opinion" adlı eseri alanın ilk kitaplarından sayılır. (Edward L. Bernays, "Crystallizing Public Opinion" (1923).)
9. Modern halkla ilişkilerin kurucularından, 1906'da basınla ilişkilerde dürüstlük ve açıklık ilkesini ortaya koyan "İlkeler Bildirgesi"ni (Declaration of Principles) yayımlayan kişi kimdir?
Ivy L. Lee, 1906'da yayımladığı "Declaration of Principles" ile basına doğru ve açık bilgi verilmesi ilkesini savunmuştur. (Ivy L. Lee, "Declaration of Principles" (1906).)
10. Rex Harlow'un halkla ilişkiler tanımları üzerine yaptığı 1976 tarihli çalışmasında, kaynak taraması ve 83 uygulayıcıyla görüşme sonucunda kaç farklı halkla ilişkiler tanımı derlenmiştir?
Rex Harlow, kaynak taraması ve görüşmeler sonucunda 472 farklı halkla ilişkiler tanımı derleyip bunlardan kapsamlı bir tanım oluşturmuştur. (Rex F. Harlow, "Building a Public Relations Definition", Public Relations Review (1976).)
11. İngiliz Institute of Public Relations (IPR) tanımına göre halkla ilişkiler öncelikle neyi hedefler?
IPR tanımına göre halkla ilişkiler, bir kurum ile kamuları arasında iyi niyet ve karşılıklı anlayış kurmaya ve sürdürmeye yönelik planlı ve sürekli bir çabadır. (Institute of Public Relations (IPR, İngiltere) halkla ilişkiler tanımı.)
12. 1978 tarihli Meksika Bildirgesi'ne (The Mexican Statement) göre halkla ilişkiler nasıl tanımlanmaktadır?
1978'de Dünya Halkla İlişkiler Dernekleri Kongresi'nde kabul edilen Meksika Bildirgesi, halkla ilişkileri eğilimleri analiz eden, sonuçlarını öngören ve kurum ile kamu yararına planlı eylemler uygulayan bir sanat ve sosyal bilim olarak tanımlar. (Dünya Halkla İlişkiler Dernekleri Kongresi, "Meksika Bildirgesi" (Mexico City, 1978).)
13. John E. Marston'ın halkla ilişkiler sürecini dört aşamada özetleyen RACE formülünde "R" harfi hangi aşamayı ifade eder?
Marston'ın RACE formülü Araştırma (Research), Eylem (Action), İletişim (Communication) ve Değerlendirme (Evaluation) aşamalarından oluşur; "R" harfi araştırma aşamasını simgeler. (John E. Marston, "The Nature of Public Relations" (1963).)
14. Grunig ve Hunt'ın 1984 tarihli sınıflandırmasına göre halkla ilişkiler uygulamaları kaç model altında toplanır?
Grunig ve Hunt, "Managing Public Relations" (1984) adlı çalışmalarında halkla ilişkiler uygulamalarını basın ajansı/tanıtım, kamuyu bilgilendirme, iki yönlü asimetrik ve iki yönlü simetrik olmak üzere dört model altında sınıflandırmıştır. (James E. Grunig & Todd Hunt, "Managing Public Relations" (1984).)
15. Bir kurumun halkla ilişkiler birimi, bir kampanyaya başlamadan önce anket ve medya taraması yaparak hedef kitlenin kurum hakkındaki görüş ve algılarını belirliyor. Bu çalışma, Cutlip, Center ve Broom'un dört aşamalı halkla ilişkiler sürecinin hangi adımına karşılık gelir?
Cutlip, Center ve Broom'un dört aşamalı sürecinde ilk adım, anket ve medya taraması gibi yöntemlerle sorunun/durumun tanımlandığı araştırma aşamasıdır. (Scott M. Cutlip, Allen H. Center & Glen M. Broom, "Effective Public Relations".)
16. Uluslararası Halkla İlişkiler Derneği (IPRA – International Public Relations Association) 1955 yılında hangi şehirde kurulmuştur?
IPRA, halkla ilişkiler mesleğini uluslararası düzeyde temsil etmek amacıyla 1955'te Londra'da kurulmuştur. (IPRA (International Public Relations Association) kuruluş kayıtları; TÜHİD (tuhid.org).)
17. Kriz iletişiminde kurumların kamuoyuna yönelik açıklamalarında en çok önem verilmesi gereken temel ilkeler aşağıdakilerden hangisidir?
Kriz iletişiminin temel ilkeleri; hızlı, doğru, tutarlı ve şeffaf bilgi paylaşımıyla kamuoyunun bilgilendirilmesidir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Kriz iletişimi ünitesi.)
18. Bir kurum kriz sürecindeyken basın ve kamuoyundan gelen sorulara "yorum yok" (no comment) şeklinde yanıt vermektedir. Bu yaklaşımın kriz iletişimi açısından en olası sonucu nedir?
"Yorum yok" yaklaşımı genellikle kurumun bir şeyler gizlediği izlenimi yaratır, şeffaflık algısını zedeler ve doğrulanmamış bilgilerin/spekülasyonların yayılmasını hızlandırır. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Kriz iletişimi ünitesi.)
19. Sosyal medyanın kriz iletişimi açısından geleneksel medyaya kıyasla en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Sosyal medya, geleneksel medyanın aksine kurum ile hedef kitle arasında anlık, doğrudan ve iki yönlü iletişimi mümkün kılar; bu da kriz anında hem fırsat hem risk oluşturur. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Kriz iletişimi ve sosyal medya ünitesi.)
20. Sosyal medyada bir kriz sırasında kurum hakkında yanlış bilgiler hızla yayılmaya başlamıştır. Halkla ilişkiler açısından izlenmesi en uygun yaklaşım hangisidir?
Kriz anında yanlış bilgiye karşı en etkili yöntem, doğru bilginin hızlı, açık ve tutarlı biçimde ilgili kanallardan kamuoyuyla paylaşılmasıdır. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Kriz iletişimi ünitesi.)
21. Kriz iletişiminde "proaktif" yaklaşım aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
Proaktif kriz iletişimi, olası risklerin önceden analiz edilip bir kriz planı ve iletişim stratejisinin kriz yaşanmadan önce hazırlanmasını içerir; bu da dört adımlı sürecin planlama aşamasıyla örtüşür. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Kriz iletişimi ünitesi.)
22. Bir kriz sona erdikten sonra kurumun yaşanan süreci analiz ederek hangi iletişim adımlarının işe yaradığını, hangilerinin geliştirilmesi gerektiğini belirlemesi, halkla ilişkilerin dört adımlı sürecinin hangi aşamasıyla ilişkilidir?
Kriz sonrasında yapılan bu analiz, dört adımlı sürecin son aşaması olan değerlendirme ile ilişkilidir; alınan dersler gelecekteki kriz planlarına yansıtılır. (Scott M. Cutlip, Allen H. Center & Glen M. Broom, "Effective Public Relations"; genel kriz iletişimi literatürü.)
23. "İletişim" (communication) sözcüğü etimolojik olarak hangi Latince kökenden türemiştir?
İletişim sözcüğü, Latince 'ortak/ortaklık' anlamına gelen communis ile 'paylaşmak, ortak kılmak' anlamına gelen communicare kelimelerinden türemiştir. (ATA-AÖF / AÖF 'Halkla İlişkiler ve İletişim' ders kitabı, İletişim ünitesi; genel iletişim literatürü)
24. Aşağıdakilerden hangisi sözlü iletişimin temel özelliğidir?
Sözlü iletişim, kelimelerin konuşma yoluyla, çoğunlukla karşılıklı ve anlık biçimde kullanılmasına dayanır. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Sözlü iletişim konusu)
25. Bir yöneticinin, aldığı bir kararı çalışanına e-posta göndermek yerine odasına çağırıp yüz yüze konuşarak anlatması hangi iletişim türüne bir örnektir?
Konuşma yoluyla kelimelerle kurulan doğrudan ve karşılıklı iletişim, sözlü iletişim örneğidir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Sözlü iletişim konusu)
26. Bir kişinin konuşurken sürekli göz teması kurmaması, kollarını kavuşturması ve sesinin tonunu yükseltmesi hangi iletişim türüne örnektir?
Beden duruşu, jest, mimik ve ses tonu gibi sözcük dışı ögelerle kurulan iletişim sözsüz iletişimdir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Sözsüz iletişim konusu)
27. Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişimini kişilerarası iletişimden ayıran temel özelliktir?
Kitle iletişimini kişilerarası iletişimden ayıran temel özellik, kurumsal bir kaynağın aracı bir teknoloji yoluyla aynı anda çok sayıda, birbirini tanımayan ve heterojen bir kitleye ulaşmasıdır. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Kitle iletişimi konusu)
28. Kitle iletişim araçları (televizyon, radyo, gazete vb.) yoluyla gerçekleştirilen iletişimde geri bildirim genellikle nasıl bir özellik gösterir?
Kitle iletişiminde geri bildirim, kişilerarası iletişimin aksine sınırlı, dolaylı ve çoğunlukla gecikmeli biçimde gerçekleşir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Kitle iletişimi konusu)
29. Sözsüz iletişimde bireylerin karşılıklı etkileşim sırasında kullandıkları mesafe ve mekân düzenlemesini inceleyen alt alan aşağıdakilerden hangisidir?
Bireyler arası mesafe ve mekân kullanımını inceleyen sözsüz iletişim alanı proksemiktir (Edward T. Hall). (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Sözsüz iletişim konusu)
30. Konuşma sırasında ses tonu, vurgu, konuşma hızı ve şiddeti gibi "sözün nasıl söylendiğine" ilişkin ögeleri inceleyen sözsüz iletişim boyutu aşağıdakilerden hangisidir?
Sesin tonu, vurgusu ve hızı gibi 'nasıl söylendiği' boyutunu inceleyen alan paralinguistiktir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Sözsüz iletişim konusu)
31. Bir kişi "Hiçbir sorun yok, gayet iyiyim" dediği hâlde kaşlarını çatıyor, sesi titriyor ve kollarını sıkıca kavuşturuyorsa, dinleyici genellikle hangi mesaja daha fazla güvenme eğilimindedir?
Sözlü ve sözsüz mesajlar çeliştiğinde, iletişim literatüründe genel kabul gören bulgu, alıcıların sözsüz ipuçlarını (beden dili, ses tonu) daha güvenilir bulma eğiliminde olduğudur. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Sözsüz iletişim konusu; genel iletişim literatürü)
32. Kitle iletişim araçlarında kaynağın (gönderici) çoğunlukla bireysel değil kurumsal bir yapıya (gazete, TV kanalı, yayın kuruluşu vb.) sahip olması, iletişim sürecini en çok hangi açıdan etkiler?
Kitle iletişiminde kurumsal kaynak yapısı, mesajların yayınlanmadan önce editoryal seçim ve düzenleme süreçlerinden geçmesine yol açar. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Kitle iletişimi konusu)
33. El sıkışma, sırt sıvazlama ya da sarılma gibi dokunma yoluyla kurulan iletişimi inceleyen sözsüz iletişim alanı aşağıdakilerden hangisidir?
Dokunma yoluyla kurulan iletişimi inceleyen sözsüz iletişim alt alanı haptiktir. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Sözsüz iletişim konusu)
34. Reklam ile halkla ilişkiler arasındaki temel farklardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
Reklamda mecra satın alınır ve mesaj tam kontrol edilebilirken, halkla ilişkilerde üçüncü taraf (medya/kamuoyu) aracılığıyla güvenilirlik sağlanır. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Halkla ilişkiler-reklam ilişkisi konusu)
35. Propagandanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Propaganda, belirli bir görüş veya ideolojiyi tek yönlü ve ısrarlı biçimde kabul ettirmeyi amaçlar; bu yönüyle karşılıklı anlayışı hedefleyen halkla ilişkilerden ayrılır. (ATA-AÖF Halkla İlişkiler ve İletişim ders kitabı, Halkla ilişkiler-propaganda ilişkisi konusu)