✍️ Türk Dili II

1. Türkçe cümlede tek başına cümle kurabilen, her cümlede mutlaka bulunması gereken temel (asıl) öge aşağıdakilerden hangisidir?

1. Özne
2. Yüklem
3. Nesne
4. Dolaylı tümleç

Yüklem cümlenin temel/asıl ögesidir; tek başına cümle kurabilir ve her cümlede bulunması zorunludur. Özne de temel ögedir, ancak gizli özne olabildiği için cümlede açıkça yer almak zorunda değildir. Nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümleci ise yardımcı ögelerdir. (Leyla Karahan, Türkçede Söz Dizimi, Akçağ Yayınları; Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı)

2. Cümlenin yardımcı ögeleri aşağıdakilerin hangisinde eksiksiz ve doğru olarak verilmiştir?

1. Yüklem, özne, nesne, zarf tümleci
2. Özne, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci
3. Yüklem, dolaylı tümleç, zarf tümleci, edat
4. Özne, yüklem, nesne, bağlaç

Yüklem cümlenin temel ögesidir; özne, nesne, dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) ve zarf tümleci ise cümlenin yardımcı ögeleridir. (Leyla Karahan, Türkçede Söz Dizimi, Akçağ Yayınları; Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı)

3. Yüklemi cümlenin sonunda bulunan, ögelerin alışılmış dizilişine uygun cümle türüne ne ad verilir?

1. Devrik cümle
2. Kurallı (düz) cümle
3. Eksiltili cümle
4. Bağlı cümle

Türkçede ögelerin alışılmış dizilişinde yüklem cümlenin sonunda yer alır; bu tür cümlelere kurallı (düz) cümle denir. (Leyla Karahan, Türkçede Söz Dizimi, Akçağ Yayınları; TDK Gramer Terimleri Sözlüğü)

4. Yüklemi cümle sonunda yer almayan, ögelerin alışılmış sırasının değiştiği cümle türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Kurallı cümle
2. Basit cümle
3. Devrik cümle
4. Bileşik cümle

Yüklemi sonda bulunmayan, öge dizilişi alışılmış sıradan farklı olan cümlelere devrik cümle denir. (Leyla Karahan, Türkçede Söz Dizimi, Akçağ Yayınları; TDK Gramer Terimleri Sözlüğü)

5. "Bahçeye erkenden geldi çocuklar." cümlesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Yüklemi sonda olduğu için kurallı bir cümledir.
2. Yüklemi ("geldi") sonda olmadığı için devrik bir cümledir.
3. Nesne içermediği için eksik cümledir.
4. Yüklemi isim soylu olduğu için isim cümlesidir.

Cümlede yüklem olan "geldi" sonda değil ortada yer almakta, özne "çocuklar" ondan sonra gelmektedir; bu nedenle cümle devriktir. (Leyla Karahan, Türkçede Söz Dizimi, Akçağ Yayınları)

6. Belirtili nesne hangi hâl ekini alır ve hangi soruya cevap verir?

1. Yönelme (-e) hâli eki; "nereye" sorusuna
2. Belirtme (-i) hâli eki; "neyi, kimi" sorusuna
3. Bulunma (-de) hâli eki; "nerede" sorusuna
4. Ayrılma (-den) hâli eki; "nereden" sorusuna

Belirtili nesne, belirtme (-i) hâli eki alır ve "neyi, kimi" sorularına cevap verir. (Zeynep Korkmaz, Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), TDK Yayınları; Leyla Karahan, Türkçede Söz Dizimi)

7. Yalın hâlde bulunan ve "ne" sorusuna cevap veren nesne türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Belirtili nesne
2. Belirtisiz nesne
3. Dolaylı tümleç
4. Zarf tümleci

Belirtisiz nesne yalın hâldedir, herhangi bir hâl eki almaz ve "ne" sorusuna cevap verir. (Zeynep Korkmaz, Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), TDK Yayınları; Leyla Karahan, Türkçede Söz Dizimi)

8. "Öğretmen kitabı okudu." cümlesindeki "kitabı" ögesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Belirtisiz nesnedir çünkü yalın hâldedir.
2. Belirtili nesnedir çünkü belirtme (-i) hâli eki almıştır.
3. Dolaylı tümleçtir çünkü yönelme hâli eki almıştır.
4. Zarf tümlecidir çünkü yüklemi zaman bakımından niteler.

"Kitabı" sözcüğü belirtme (-i) hâli eki aldığı ve "neyi okudu" sorusuna cevap verdiği için belirtili nesnedir. (Zeynep Korkmaz, Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), TDK Yayınları)

9. Cümleler, yükleminin türüne (fiil ya da isim soylu olmasına) göre kaça ayrılır ve bunlar nelerdir?

1. Üçe ayrılır: fiil cümlesi, isim cümlesi, edat cümlesi
2. İkiye ayrılır: fiil cümlesi ve isim cümlesi
3. İkiye ayrılır: basit cümle ve birleşik cümle
4. Dörde ayrılır: olumlu, olumsuz, soru, ünlem cümlesi

Cümleler yükleminin türüne göre, yüklemi çekimli fiil olan fiil cümlesi ve yüklemi ek fiil almış isim/isim soylu sözcük olan isim cümlesi olmak üzere ikiye ayrılır. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Yayınları; Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı)

10. Yüklemi çekimli bir fiil olan ve iş, oluş ya da hareket bildiren cümle türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. İsim cümlesi
2. Fiil cümlesi
3. Devrik cümle
4. Edilgen cümle

Yüklemi çekimli fiil olan, bir iş, oluş veya hareket bildiren cümleler fiil cümlesi olarak adlandırılır. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Yayınları)

11. "Hava çok soğuktu." cümlesinde yüklem ek fiil almış bir isim soylu sözcük olduğuna göre bu cümle hangi türdür?

1. Fiil cümlesi
2. İsim cümlesi
3. Devrik cümle
4. Edilgen cümle

Yüklemi ek fiil almış isim veya isim soylu bir sözcük olan cümleler isim cümlesi olarak adlandırılır. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Yayınları; Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı)

12. "Kapı aniden açıldı." cümlesinin çatısı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1. Cümle etkendir; özne işi bizzat kendisi yapmaktadır.
2. Cümle edilgendir; işi yapan belli değildir ve özne ("kapı") işten etkilenen sözde öznedir.
3. Cümle işteş çatılıdır; iş birden fazla özne tarafından ortaklaşa yapılmaktadır.
4. Cümle ettirgen çatılıdır; özne işi başka birine yaptırmaktadır.

"Açıldı" fiili -l edilgen çatı ekini almıştır; işi yapan belli değildir ve "kapı" işten etkilenen sözde öznedir. (Zeynep Korkmaz, Türkiye Türkçesi Grameri, TDK Yayınları)

13. Edilgen çatılı fiiller Türkçede genellikle hangi ek(ler) ile kurulur?

1. -t / -dır ekleriyle
2. -l / -n ekleriyle
3. -ış / -iş ekleriyle
4. -ken / -erek ekleriyle

Edilgen çatı, fiil kök veya gövdesine -l ya da -n çatı eki getirilerek kurulur. (Zeynep Korkmaz, Türkiye Türkçesi Grameri, TDK Yayınları)

14. Çatı bakımından öznenin işi bizzat kendisinin yaptığı, gerçek öznenin bulunduğu cümle türüne ne ad verilir?

1. Edilgen cümle
2. Etken cümle
3. Meçhul cümle
4. Dönüşlü cümle

Etken cümlede özne işi kendisi yapar; bu tür cümlelerde gerçek özne bulunur. (Zeynep Korkmaz, Türkiye Türkçesi Grameri, TDK Yayınları)

15. Bir konu hakkında karşıt iki görüşü savunan iki grubun bir başkan yönetiminde tartıştığı ve bir jüri tarafından değerlendirildiği sözlü anlatım türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Panel
2. Sempozyum
3. Münazara
4. Açık oturum

Münazarada karşıt iki tezi savunan iki grup, bir başkan yönetiminde tartışır ve bir jüri tarafları değerlendirir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı; TDK Türkçe Sözlük ("münazara" maddesi))

16. Münazarada bir tezi savunup karşı tezi çürütmeye çalışan taraflar kaç gruptan oluşur?

1. Tek gruptan
2. İki gruptan
3. Üç gruptan
4. Dört gruptan

Münazara, bir tezi savunan ve karşı tezi çürütmeye çalışan iki grubun tartıştığı sözlü anlatım türüdür. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

17. Münazarada tarafların ileri sürdüğü görüşleri değerlendirip bir sonuca varan kurul aşağıdakilerden hangisidir?

1. Başkan
2. Moderatör
3. Jüri
4. Dinleyici topluluğu

Münazarayı bir başkan yönetir, ancak tarafları değerlendirip karara varan kurul jüridir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı; TDK Türkçe Sözlük ("münazara" maddesi))

18. Toplumu ilgilendiren bir konunun küçük bir uzman grubu tarafından sohbet havası içinde, bir başkan yönetiminde tartışıldığı sözlü anlatım türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Münazara
2. Panel
3. Konferans
4. Forum

Panel, toplumu ilgilendiren bir konunun küçük bir uzman grubu tarafından sohbet havası içinde, bir başkan yönetiminde tartışıldığı sözlü anlatım türüdür. (Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı; TDK Türkçe Sözlük ("panel" maddesi))

19. Panel sona erdikten sonra dinleyicilerin de söz alıp tartışmaya katıldığı bölüme ne ad verilir?

1. Sempozyum
2. Forum
3. Açık oturum
4. Seminer

Panel sonunda dinleyicilerin de söz aldığı bölüm foruma dönüşür. (Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı; TDK Türkçe Sözlük ("panel" maddesi))

20. Panel ile münazara arasındaki temel fark için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Panelde taraflar karşıt tez savunur, münazarada uzmanlar sohbet havasında görüş bildirir.
2. Panelde küçük bir uzman grubu sohbet havasında görüş bildirir; münazarada iki grup karşıt tezi savunur ve bir jüri tarafından değerlendirilir.
3. Panel ile münazara aynı amaçla yapılan, aralarında fark bulunmayan türlerdir.
4. Panelde bir jüri kararı vardır, münazarada böyle bir değerlendirme yoktur.

Panelde küçük bir uzman grubu bir konuyu sohbet havasında ele alırken; münazarada iki grup karşıt tezleri savunur ve bir jüri tarafları değerlendirir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı; Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı)

21. Bilimsel bir konunun çeşitli yönleriyle uzmanlarca hazırlanan bildiriler aracılığıyla ele alındığı, bir başkan yönetiminde yapılan akademik toplantı türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Panel
2. Açık oturum
3. Sempozyum
4. Münazara

Sempozyum, bilimsel bir konunun uzmanlarca hazırlanan bildiriler aracılığıyla ele alındığı, bir başkan yönetiminde yapılan akademik toplantıdır. (TDK Türkçe Sözlük ("sempozyum" maddesi); Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

22. "Sempozyum" teriminin Türkçe karşılığı olarak kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

1. Fikir şöleni
2. Bilgi şöleni
3. Söz şöleni
4. Görüş şöleni

Sempozyum, Türkçede "bilgi şöleni" terimiyle karşılanır. (TDK Türkçe Sözlük ("sempozyum" maddesi))

23. Sempozyumda katılımcılar görüşlerini dinleyiciye genellikle hangi yolla sunar?

1. Doğaçlama bir sohbetle
2. Karşılıklı bir tartışmayla
3. Önceden hazırlanmış bildiriler aracılığıyla
4. Yalnızca soru-cevap yoluyla

Sempozyumda konu, uzmanlarca önceden hazırlanan bildiriler aracılığıyla ele alınır. (TDK Türkçe Sözlük ("sempozyum" maddesi); Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

24. Güncel ve toplumsal bir konunun, alanında uzman konuşmacılar tarafından geniş bir dinleyici topluluğu önünde, bir başkan yönetiminde tartışıldığı sözlü anlatım türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Sempozyum
2. Açık oturum
3. Panel
4. Münazara

Açık oturum, güncel ve toplumsal bir konunun uzman konuşmacılarca geniş bir dinleyici topluluğu önünde, bir başkan yönetiminde tartışıldığı sözlü anlatım türüdür. (Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı; TDK Türkçe Sözlük ("açık oturum" maddesi))

25. Açık oturum ile panel arasındaki en belirgin fark aşağıdakilerden hangisidir?

1. Açık oturum geniş bir dinleyici topluluğu önünde ve genellikle güncel/toplumsal bir konuda yapılır; panel ise küçük bir uzman grubuyla daha sohbet havasında yürütülür.
2. Açık oturumda başkan bulunmaz, panelde bulunur.
3. Açık oturum bildirilerle yapılan bilimsel bir toplantıdır, panel ise doğaçlama bir tartışmadır.
4. Açık oturum ile panel arasında hiçbir fark yoktur, aynı türün farklı adlarıdır.

Panel küçük bir uzman grubuyla sohbet havasında yürütülürken; açık oturum güncel/toplumsal bir konunun geniş bir dinleyici topluluğu önünde uzmanlarca tartışılmasıdır. (Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı; TDK Türkçe Sözlük ("panel", "açık oturum" maddeleri))

26. Bir konuşmacının belirli bir konuda bilgi vermek amacıyla bir dinleyici topluluğu önünde yaptığı, genellikle sonunda soru-cevap bölümü bulunan sözlü anlatım türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Konferans
2. Münazara
3. Forum
4. Sempozyum

Konferans, bir konuşmacının belirli bir konuda dinleyici topluluğuna bilgi sunduğu ve genellikle sonunda soru-cevap bölümü bulunan sözlü anlatım türüdür. (Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı; TDK Türkçe Sözlük ("konferans" maddesi))

27. Konferans, panel ve münazara gibi sözlü anlatım türlerinin ortak özelliği için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1. Hepsi mutlaka bir jüri tarafından değerlendirilir.
2. Hepsinde konuşmacı sayısı yalnızca birdir.
3. Hepsi bir konuyu dinleyici ya da katılımcı topluluğu önünde sözlü olarak ele alan anlatım türleridir.
4. Hepsi yalnızca yazılı metin olarak icra edilir.

Konferans, panel ve münazara farklı biçim ve amaçlara sahip olsa da hepsi bir konuyu dinleyici/katılımcı topluluğu önünde sözlü olarak ele alan anlatım türleridir. (Atatürk Üniversitesi AÖF Türk Dili II ders kitabı; Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

28. Türkçede anlatım bozuklukları temel olarak kaç grupta incelenir?

1. Yalnızca yazım hatalarından oluşan tek bir grupta
2. Sözcük, cümle ve paragraf olmak üzere üç grupta
3. Anlamsal ve yapısal olmak üzere iki grupta
4. Noktalama, yazım, söyleyiş ve anlam olmak üzere dört grupta

Anlatım bozuklukları, anlama dayalı (anlamsal) ve dil bilgisi kurallarına dayalı (yapısal) olmak üzere iki temel grupta incelenir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

29. Yapıya (dil bilgisine) dayalı anlatım bozuklukları esas olarak neyle ilgilidir?

1. Sözcüklerin anlamca birbirini içermesi veya çelişmesiyle
2. Cümledeki öge eksikliği, ek yanlışlığı, tamlama ve uyum gibi dil bilgisi kurallarına aykırılıklarla
3. Yazım kılavuzuna uygun olmayan harf kullanımıyla
4. Noktalama işaretlerinin yanlış yerde kullanılmasıyla

Yapısal anlatım bozuklukları; özne-yüklem uyumu, ek, tamlama ve öge eksikliği gibi dil bilgisi kurallarına aykırı kullanımlardan kaynaklanır. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

30. Anlama dayalı (anlamsal) anlatım bozuklukları aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilgilidir?

1. Cümledeki öznenin yüklemle sayı ve kişi uyumuyla
2. Ek fiilin doğru çekimlenip çekimlenmediğiyle
3. Cümle ögelerinin dizilişiyle
4. Gereksiz sözcük kullanımı, anlam çelişkisi ve sözcüğün yanlış anlamda kullanılması gibi durumlarla

Anlamsal anlatım bozuklukları, sözcük ya da ifadelerin anlamca çakışması, çelişmesi veya yanlış kullanılmasından doğar. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

31. 'Karşılıklı diyalog kurmak, sağlıklı iletişim için önemlidir.' cümlesindeki anlatım bozukluğunun nedeni nedir?

1. Cümlede öznenin eksik olması
2. Yüklemin cümle sonunda bulunmaması
3. 'Diyalog' sözcüğü zaten karşılıklı konuşmayı ifade ettiği için 'karşılıklı' sözcüğünün gereksiz kullanılması
4. Nesnenin belirtme eki almaması

'Diyalog' sözcüğü anlamca 'karşılıklı konuşma' bildirdiğinden başına ayrıca 'karşılıklı' sözcüğünün getirilmesi anlamca gereksiz sözcük kullanımına yol açar. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

32. 'Ağaçlar rüzgârda sallanıyorlardı.' cümlesinde ne tür bir anlatım bozukluğu vardır?

1. Anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması
2. Özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan yapısal bir bozukluk
3. Gereksiz yardımcı sözcük kullanımı
4. Nesne eksikliğinden kaynaklanan bir bozukluk

İnsan dışı varlıkları bildiren çoğul özneden sonra yüklem tekil çekimlenmelidir; doğrusu 'Ağaçlar rüzgârda sallanıyordu.' şeklindedir. (TDK Yazım Kılavuzu; Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

33. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

1. 'Öğrenciler ödevlerini teslim ettiler.'
2. 'Kuşlar güneye göç etti.'
3. 'Çiçekler bahçede açtılar.'
4. 'Yapraklar sonbaharda döküldü.'

'Çiçekler' insan dışı bir çoğul özne olduğundan yüklem tekil çekimlenmelidir; doğrusu 'Çiçekler bahçede açtı.' olmalıdır. İnsan olan 'öğrenciler' öznesinde çoğul yüklem kullanılabilir. (TDK Yazım Kılavuzu; Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

34. Aşağıdakilerden hangisinde 'gereksiz sözcük kullanımı' kaynaklı bir anlatım bozukluğu vardır?

1. 'Öğretmen dersi dikkatle anlattı.'
2. 'Çocuk topu bahçeye attı.'
3. 'Kitabı raftan aldı.'
4. 'Yalnızca sadece bu konuda konuşacağım.'

'Yalnızca' ve 'sadece' sözcükleri eş anlamlı olduğundan bir arada kullanılmaları gereksiz sözcük tekrarına, dolayısıyla anlamsal bir bozukluğa yol açar. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)

35. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam çelişkisinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

1. 'Yarın toplantıya katılacağım.'
2. 'Sanırım yarınki toplantıya kesinlikle katılacak.'
3. 'Bu kitabı okumayı çok istiyorum.'
4. 'Hava bugün oldukça soğuktu.'

'Sanırım' belirsizlik, 'kesinlikle' ise kesinlik bildirdiğinden bu iki sözcüğün bir arada kullanılması anlamca birbiriyle çelişir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili II ders kitabı)