🔤 Türk Dili I

1. Muharrem Ergin'in klasik dil tanımına göre dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan nasıl bir vasıtadır?

1. Tabii (doğal) bir vasıta
2. Sonradan icat edilmiş yapay bir araç
3. Yalnızca yazı diliyle sınırlı bir sistem
4. Belirli bir kişi tarafından planlanmış yapay bir kod

Ergin'e göre dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabii (doğal) bir vasıtadır; bilinçli olarak icat edilmiş yapay bir sistem değildir. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi (Dilin tanımı bölümü))

2. Ergin'in tanımında dilin "kendine özgü kanunları olan ve ancak bu kanunlar çerçevesinde gelişen" bir varlık olarak nitelendirilmesi, dilin hangi özelliğini ifade eder?

1. Cansız, değişmez bir araç olduğunu
2. Canlı bir varlık gibi kendi kuralları içinde geliştiğini
3. Yalnızca bilim insanlarınca değiştirilebildiğini
4. Zamanla hiç değişmeden kaldığını

Ergin'e göre dil, kendine özgü kuralları olan ve bu kurallar çerçevesinde gelişen "canlı bir varlık" olarak tanımlanır. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi (Dilin tanımı bölümü))

3. Ergin'in tanımındaki "temeli bilinmeyen zamanlarda atılmış gizli bir anlaşmalar sistemi" ifadesi, dille ilgili aşağıdakilerden hangisini vurgular?

1. Dilin belirli bir kişi ya da kurul tarafından bir günde icat edildiğini
2. Dilin kökeninin tam olarak bilinmediğini ve toplumun ortak, örtük uzlaşımıyla oluştuğunu
3. Dilin yalnızca yazılı metinlerde var olduğunu
4. Dilin genetik olarak doğuştan aktarıldığını

Bu ifade, dilin kökeninin bilinmediğini ve toplum içinde zamanla, örtük bir uzlaşımla oluştuğunu vurgular. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi (Dilin tanımı bölümü))

4. Dil ile kültür arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Dil ve kültür birbirinden bağımsızdır, aralarında etkileşim yoktur
2. Dil, bir milletin kültürel birikimini kuşaktan kuşağa aktaran temel araçlardan biridir
3. Kültür yalnızca maddi unsurlardan oluşur, dille ilgisi yoktur
4. Dil yalnızca bireysel bir yetenektir, toplumla ilgisi bulunmaz

Dil, bir toplumun değerlerini, birikimini ve düşünce dünyasını kuşaktan kuşağa aktaran en önemli kültür taşıyıcısıdır. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dil-kültür ilişkisi konusu)

5. Dilin "toplumsal bir kurum olması" ifadesi ne anlama gelir?

1. Dilin yalnızca resmi kurumlarda kullanıldığı anlamına gelir
2. Dilin bir toplumun ortak malı olduğu, bireylerin onu tek başına değiştiremeyeceği anlamına gelir
3. Dilin yalnızca devlet tarafından oluşturulduğu anlamına gelir
4. Dilin özel bir zümrenin mülkiyetinde olduğu anlamına gelir

Dil, bir toplumun ortak malıdır; hiçbir birey ya da grup onu tek başına ve keyfi biçimde değiştiremez. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi (Dilin tanımı bölümü))

6. Dilin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

1. Yalnızca estetik haz uyandırmak
2. İnsanlar arasında anlaşmayı ve iletişimi sağlamak
3. Yalnızca yazılı edebiyat eserleri üretmek
4. Bireyler arasındaki iletişimi zorlaştırmak

Dilin en temel işlevi, insanlar arasında anlaşmayı ve iletişimi sağlamaktır. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi (Dilin tanımı bölümü))

7. Aşağıdakilerden hangisi Muharrem Ergin'in dil tanımında yer alan unsurlardan biri değildir?

1. İnsanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabii bir vasıta olması
2. Kendine özgü kanunları olması ve bu kanunlar çerçevesinde gelişmesi
3. Bilim insanları tarafından bilinçli olarak planlanıp bir defada icat edilmiş olması
4. Seslerden örülmüş toplumsal bir kurum olması

Ergin'in tanımında dil, bilinçli olarak planlanıp icat edilmiş bir sistem değil; temeli bilinmeyen zamanlarda atılmış, kendiliğinden oluşan bir kurum olarak tanımlanır. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi (Dilin tanımı bölümü))

8. Aşağıdakilerden hangisi dilin özelliklerinden biri değildir?

1. Toplumsal bir kurum olması
2. Canlı bir varlık gibi zamanla değişip gelişmesi
3. Seslerden örülmüş olması
4. Bireyin, toplumdan bağımsız olarak dilin kurallarını tek başına değiştirebilmesi

Dil toplumsal bir kurum olduğu için hiçbir birey onun kurallarını tek başına ve keyfi biçimde değiştiremez. (Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi (Dilin tanımı bölümü))

9. Türkçedeki ünlü ve ünsüz sayısı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

1. 8 ünlü - 21 ünsüz
2. 9 ünlü - 20 ünsüz
3. 6 ünlü - 22 ünsüz
4. 8 ünlü - 20 ünsüz

Türkçede a, e, ı, i, o, ö, u, ü olmak üzere 8 ünlü; geri kalan harfler ise 21 ünsüz harften oluşur. (TDK, Türk Dili I / Ses Bilgisi kaynakları)

10. Büyük ünlü uyumu (kalınlık-incelik uyumu) kuralına göre bir sözcüğün ilk hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) varsa sonraki hecelerde nasıl bir ünlü bulunmalıdır?

1. Mutlaka ince bir ünlü
2. Yine kalın bir ünlü
3. Rastgele herhangi bir ünlü
4. Her zaman dar bir ünlü

Büyük ünlü uyumuna göre ilk hecede kalın ünlü varsa sonraki hecelerde de kalın ünlü bulunur (örn. "kapılar", "sorular"). (TDK Yazım Kılavuzu, Ses ve yazım kuralları)

11. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna aykırıdır?

1. anahtarlık
2. sevgi
3. kardeş
4. yollar

"Kardeş" sözcüğünün ilk hecesinde kalın "a" ünlüsü, ikinci hecesinde ince "e" ünlüsü bulunduğundan büyük ünlü uyumuna aykırıdır; Türkçe kökenli olmasına rağmen bu kurala uymayan sözcüklerdendir. "Anahtarlık", "sevgi" ve "yollar" ise büyük ünlü uyumuna uyar. (TDK Yazım Kılavuzu, Ses ve yazım kuralları)

12. Küçük ünlü uyumu (düzlük-yuvarlaklık uyumu) kuralına göre yuvarlak bir ünlüden (o, ö, u, ü) sonra hangi tür ünlüler gelebilir?

1. Yalnızca düz ünlüler
2. Dar-yuvarlak (u, ü) ya da düz-geniş (a, e) ünlüler
3. Yalnızca ince ünlüler
4. Yalnızca kalın ünlüler

Küçük ünlü uyumuna göre yuvarlak bir ünlüyü, dar-yuvarlak (u, ü) veya düz-geniş (a, e) bir ünlü izler (örn. "kutu", "okul"). (TDK Yazım Kılavuzu, Ses ve yazım kuralları)

13. "Kitap" sözcüğüne "-den" değil de "-ten" biçiminde bir ek getirilerek "kitaptan" biçiminin oluşması hangi ses olayının sonucudur?

1. Ünlü düşmesi
2. Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi)
3. Ünsüz türemesi
4. Kaynaştırma

Sert ünsüzle biten "kitap" sözcüğüne gelen ekin başındaki yumuşak ünsüz, ünsüz benzeşmesi kuralı gereği sertleşerek "t"ye dönüşür. (TDK Yazım Kılavuzu, Ünsüz benzeşmesi)

14. "Fıstıkçı Şahap" sözü, ünsüz benzeşmesine (sertleşmesine) neden olan hangi ünsüzleri hatırlamaya yardımcı olan bir ezber tekniğidir?

1. Yumuşak ünsüzler (b, c, d, g)
2. Sert (tonsuz) ünsüzler (f, s, t, k, ç, ş, h, p)
3. Süreksiz ünsüzler
4. Kaynaştırma ünsüzleri (y, ş, s, n)

"Fıstıkçı Şahap" ifadesindeki harfler (f, s, t, k, ç, ş, h, p), kendinden sonra gelen yumuşak ünsüzü sertleştiren sert ünsüzleri temsil eder. (TDK Yazım Kılavuzu, Ünsüz benzeşmesi)

15. "Kitap" sözcüğü ünlüyle başlayan bir ek aldığında "kitabı" biçimini alır. Bu değişim hangi ses olayına örnektir?

1. Ünsüz benzeşmesi
2. Ünsüz yumuşaması
3. Ünlü daralması
4. Ünlü düşmesi

Sert "p" ünsüzü, ünlüyle başlayan ek karşısında yumuşayarak "b"ye dönüşür; bu olaya ünsüz yumuşaması denir. (TDK Yazım Kılavuzu / Ses Bilgisi)

16. "Burun" sözcüğü ünlüyle başlayan bir ek aldığında "burnu" biçimini alır. Bu değişime yol açan ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

1. Ünsüz yumuşaması
2. Ünlü düşmesi
3. Ünsüz benzeşmesi
4. Ünlü türemesi

"Burun, akıl, oğul, gönül" gibi bazı iki heceli sözcükler ünlüyle başlayan ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlü düşer; bu ses olayına ünlü düşmesi (orta hece ünlüsünün düşmesi) denir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Ses Bilgisi ünitesi)

17. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde iki ünlünün yan yana gelmesini önlemek için araya bir kaynaştırma ünsüzü girmiştir?

1. kapıya
2. kitaplar
3. sevgi
4. gözlük

"Kapı" ünlüyle biten bir sözcük olduğu için ünlüyle başlayan "-a" ekiyle birleşirken araya "y" kaynaştırma ünsüzü girer: kapı-y-a. (TDK Yazım Kılavuzu / Ses Bilgisi)

18. Türkçede ekler işlevlerine göre kaça ayrılır?

1. İkiye ayrılır: yapım eki ve çekim eki
2. Üçe ayrılır: yapım, çekim ve pekiştirme eki
3. İkiye ayrılır: ön ek ve son ek
4. Dörde ayrılır: isim, fiil, sıfat ve zarf eki

Türkçede ekler işlevlerine göre yapım eki ve çekim eki olmak üzere ikiye ayrılır. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Yapı Bilgisi ünitesi)

19. Kökten yeni bir sözcük türeten ek türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Çekim eki
2. Yapım eki
3. Çoğul eki
4. Hâl eki

Yapım ekleri, geldiği kökten anlamca yeni bir sözcük türetir (örn. "göz" + "-lük" = "gözlük"). (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Yapı Bilgisi ünitesi)

20. Sözcüğün anlamını değiştirmeden onu cümledeki göreve göre işleten ek türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Yapım eki
2. Çekim eki
3. Kalıplaşmış ek
4. Pekiştirme eki

Çekim ekleri, sözcüğün temel anlamını değiştirmez; sözcüğü cümledeki görevine göre işletir (çoğul, hâl, kişi ekleri vb.). (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Yapı Bilgisi ünitesi)

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç olan "de" yanlış yazılmıştır?

1. Ali de bizimle geldi.
2. Sen de gelir misin?
3. Bende seninle geliyorum.
4. Kalemde mürekkep bitti.

Üçüncü cümlede bağlaç olarak kullanılan "de", yanlışlıkla bitişik yazılmıştır; doğrusu "Ben de seninle geliyorum." biçiminde ayrı yazılmalıdır. (TDK Yazım Kılavuzu, "de/da"nın yazımı)

22. "Ali de bizimle geldi." cümlesindeki "de" sözcüğü hangi görevdedir?

1. Bağlaç
2. Bulunma hâli eki almış isim
3. Sıfat
4. Zamir

Bu cümlede "de", bulunma hâli eki değil, "dahi" anlamı katan bir bağlaçtır; bu yüzden ayrı yazılır. (TDK Yazım Kılavuzu, "de/da"nın yazımı)

23. "ki" bağlacı ile "-ki" ekinin yazımı hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. Bağlaç olan 'ki' bitişik, ek olan '-ki' ayrı yazılır
2. Bağlaç olan 'ki' ayrı, ek olan '-ki' (sıfat/ilgi eki) bitişik yazılır
3. Her iki durumda da bitişik yazılır
4. Her iki durumda da ayrı yazılır

Bağlaç olan "ki" ("Duydum ki geliyormuş" gibi) ayrı, sıfat ya da ilgi eki olan "-ki" ("evdeki", "akşamki" gibi) ise bitişik yazılır. (TDK Yazım Kılavuzu, "ki"nin yazımı)

24. Soru eki "mı/mi/mu/mü" cümlede nasıl yazılır?

1. Her zaman bitişik yazılır
2. Her zaman kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır
3. Bazen bitişik, bazen ayrı yazılır
4. Yalnızca cümle sonunda bitişik yazılır

Soru eki "mı/mi/mu/mü", büyük ünlü uyumuna göre değişse de her zaman kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır (örn. "Geldin mi?"). (TDK Yazım Kılavuzu, Soru ekinin yazımı)

25. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi isimden isim türeten bir yapım ekiyle oluşturulmuştur?

1. gözlük (göz + lük)
2. yazar (yaz + ar)
3. silgi (sil + gi)
4. sevgi (sev + gi)

"Gözlük" sözcüğü, isim kökü olan "göz"e isimden isim türeten "-lük" ekinin getirilmesiyle oluşmuştur; diğer örnekler fiil köklerinden türetilmiştir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Yapı Bilgisi ünitesi)

26. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi fiilden isim türeten bir yapım ekiyle oluşturulmuştur?

1. tuzluk (tuz + luk)
2. yazı (yaz + ı)
3. günlük (gün + lük)
4. kitaplık (kitap + lık)

"Yazı" sözcüğü, fiil kökü olan "yaz-"a fiilden isim türeten "-ı" ekinin getirilmesiyle oluşmuştur; diğer örnekler isim köklerinden türetilmiştir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Yapı Bilgisi ünitesi)

27. Yapı (biçim) bakımından yapılan dünya dilleri sınıflandırmasında Türkçe hangi grupta yer alır?

1. Çekimli (bükümlü) diller
2. Tek heceli (yalınlayan) diller
3. Eklemeli (bitişken) diller
4. Karma yapılı diller

Türkçede sözcük kök veya gövdesine ekler getirilerek yeni sözcük ve biçimler türetilir; bu nedenle Türkçe yapı bakımından eklemeli (sondan eklemeli/bitişken) bir dildir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dünya Dilleri ve Türkçenin Yeri ünitesi)

28. Kaynak (köken) bakımından yapılan sınıflandırmaya göre Türkçe hangi dil ailesi içinde yer alır?

1. Hint-Avrupa dil ailesi
2. Hami-Sami dil ailesi
3. Ural-Altay dil ailesi
4. Çin-Tibet dil ailesi

Türkçe, köken bakımından yapılan sınıflandırmada Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna dahil edilir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dünya Dilleri ve Türkçenin Yeri ünitesi)

29. Ural-Altay dil ailesinin hangi kolunda Türkçe, Moğolca ve Mançu-Tunguzca gibi diller yer alır?

1. Ural kolu
2. Altay kolu
3. Fin-Ugor kolu
4. Sami kolu

Ural-Altay dil ailesi Ural ve Altay olmak üzere iki kola ayrılır; Türkçe, Moğolca ve Mançu-Tunguzca Altay koluna girer. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dünya Dilleri ve Türkçenin Yeri ünitesi)

30. Türk dillerinin coğrafi (lehçe) sınıflandırmasında Türkiye Türkçesi hangi grupta yer alır?

1. Kuzeybatı (Kıpçak) grubu
2. Güneydoğu (Karluk) grubu
3. Güneybatı (Oğuz) grubu
4. Kuzeydoğu (Sibirya) grubu

Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi ve Türkmence ile birlikte Türk dillerinin Güneybatı (Oğuz) grubunda sınıflandırılır. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Türkçenin tarihî gelişimi/Dünya dilleri ünitesi)

31. Kazakça, Tatarca ve Kırgızca gibi diller Türk dillerinin hangi grubunda sınıflandırılır?

1. Güneybatı (Oğuz) grubu
2. Kuzeybatı (Kıpçak) grubu
3. Güneydoğu (Karluk) grubu
4. Çuvaş-Bulgar grubu

Kazakça, Tatarca ve Kırgızca gibi diller, Türk dillerinin Kuzeybatı (Kıpçak) grubunun temsilcileridir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dünya Dilleri ve Türkçenin Yeri ünitesi)

32. Özbekçe ve Uygurca, Türk dillerinin coğrafi sınıflandırmasında hangi grupta yer alır?

1. Kuzeydoğu (Sibirya) grubu
2. Güneydoğu (Karluk) grubu
3. Güneybatı (Oğuz) grubu
4. Kuzeybatı (Kıpçak) grubu

Özbekçe ve Uygurca, Türk dillerinin Güneydoğu (Karluk) grubunun başlıca temsilcileridir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dünya Dilleri ve Türkçenin Yeri ünitesi)

33. Yakutça ve Tuvaca gibi diller Türk dillerinin coğrafi sınıflandırmasında hangi grupta değerlendirilir?

1. Güneydoğu (Karluk) grubu
2. Kuzeydoğu (Sibirya) grubu
3. Güneybatı (Oğuz) grubu
4. Kuzeybatı (Kıpçak) grubu

Yakutça ve Tuvaca gibi Sibirya bölgesinde konuşulan Türk dilleri, Kuzeydoğu (Sibirya) grubunda sınıflandırılır. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dünya Dilleri ve Türkçenin Yeri ünitesi)

34. Yapı bakımından 'tek heceli (yalınlayan) diller' grubuna aşağıdakilerden hangisi örnektir?

1. Türkçe
2. Macarca
3. Çince
4. Almanca

Çince ve Tibetçe gibi diller, kök biçiminin değişmediği ve neredeyse hiç ek almadığı tek heceli (yalınlayan) diller grubuna örnektir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dünya Dilleri ve Türkçenin Yeri ünitesi)

35. Aşağıdaki dillerden hangisi yapı bakımından çekimli (bükümlü) diller grubunda yer alır?

1. Fince
2. Macarca
3. Arapça
4. Moğolca

Arapça, Sami dil ailesine bağlı olup kökün ek alırken iç değişime uğrayabildiği çekimli (bükümlü) diller grubundandır; Fince, Macarca ve Moğolca ise eklemeli dillerdir. (Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Türk Dili I ders kitabı, Dünya Dilleri ve Türkçenin Yeri ünitesi)