Anayasa hukuku, devletin temel yapısını, organlarını, bunların birbirleriyle ilişkilerini ve birey-devlet ilişkisini düzenleyen kuralları inceler. Anayasalar; yapılış biçimlerine göre yazılı/yazısız, değiştirilme usullerine göre sert (katı)/yumuşak, kapsamlarına göre çerçeve/kazuistik olarak sınıflandırılır. Devlet ise ülke, insan topluluğu (millet) ve egemenlik unsurlarından oluşan hukuki-siyasi bir varlıktır. Egemenliğin kaynağı ve devletin biçimi (üniter/federal, monarşi/cumhuriyet) anayasa ile belirlenir.
Egemenlik ve kuvvetler ayrılığı ilkesi anayasal düzenin özüdür. 1982 Anayasası'na göre egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir (m. 6). Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve devredilemez (m. 7); yürütme yetkisi Cumhurbaşkanınca kullanılır; yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır (m. 9). 2017 değişikliğiyle parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine (başkanlık tipi) geçilmiştir.
Türk anayasa tarihinin başlıca metinleri:
Yürürlükteki 1982 Anayasası 7 Kasım 1982 halkoylamasıyla kabul edilmiş, 9 Kasım 1982'de yürürlüğe girmiştir. Anayasanın 1. maddesine göre Devletin şekli Cumhuriyet; 2. maddesine göre nitelikleri insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olmasıdır; 3. maddesine göre Devlet ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür, dili Türkçe, başkenti Ankara'dır. İlk üç madde değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez (m. 4).
Organlara ilişkin sayısal veriler: TBMM 600 milletvekilinden oluşur; milletvekili seçilme yaşı 18'dir. Cumhurbaşkanı için 40 yaş ve yükseköğrenim şartı aranır; görev süresi 5 yıldır ve bir kişi en fazla iki defa seçilebilir. TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri 5 yılda bir aynı gün yapılır. Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur ve anayasa yargısını yürütür.
Temel hak ve özgürlükler ancak kanunla ve Anayasanın ilgili maddelerindeki sebeplere dayanılarak, ölçülülük ilkesine uygun biçimde sınırlanabilir. Anayasa değişikliği; TBMM üye tamsayısının en az üçte biri (200) tarafından teklif edilir ve kabulü için üye tamsayısının en az beşte üç (360) çoğunluğunun gizli oyu gerekir (m. 175).
1. 1982 Anayasası'nın 1. maddesine göre Türkiye Devletinin şekli nedir?
1982 Anayasası'nın 1. maddesi, 'Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir' hükmünü içerir. (1982 Anayasası, Madde 1)
2. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde sayılan Cumhuriyetin niteliklerinden biri değildir?
Madde 2, Cumhuriyeti insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olarak tanımlar; teokratik nitelik anayasada yer almaz. (1982 Anayasası, Madde 2)
3. 1982 Anayasası'nın 3. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti neresidir?
Madde 3'e göre Devletin dili Türkçe, başkenti Ankara'dır. (1982 Anayasası, Madde 3)
4. 1982 Anayasası'nın 4. maddesine göre aşağıdaki maddelerden hangisinin değiştirilmesi teklif dahi edilemez?
Madde 4'e göre Anayasanın 1., 2. ve 3. maddeleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez. (1982 Anayasası, Madde 4)
5. 1982 Anayasası'nın 6. maddesinde düzenlenen 'egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' ilkesinin doğal sonucu olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Madde 6, Milletin egemenliğini Anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanacağını ve hiçbir kişi veya organın kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamayacağını belirtir. (1982 Anayasası, Madde 6)
6. 1982 Anayasası'nın 7. maddesindeki 'yasama yetkisi ... devredilemez' ilkesiyle en tutarlı uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
Yasama yetkisinin TBMM'ye ait ve devredilemez olması ilkesi gereği, 2017 değişikliğiyle yürütmenin KHK çıkarma yetkisi kaldırılmış, yerine yasama yetkisi taşımayan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi sistemi getirilmiştir. (1982 Anayasası, Madde 7 (6771 sayılı Kanun ile getirilen sistemle birlikte))
7. Anayasanın 9. maddesine göre yargı yetkisi nasıl kullanılır?
Madde 9, yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılacağını hükme bağlar. (1982 Anayasası, Madde 9)
8. Değiştirilmesi, olağan kanunların değiştirilmesinden daha zor ve özel bir usule (nitelikli çoğunluk gibi) tabi olan anayasa türü nasıl adlandırılır?
Anayasa hukuku doktrininde, değiştirilmesi özel ve zorlaştırılmış bir usule bağlı anayasalar 'sert (katı) anayasa' olarak adlandırılır; 1982 Anayasası da bu türe örnektir. (Anayasa hukuku doktrini; 1982 Anayasası Madde 175)
9. Osmanlı-Türk anayasacılık tarihinde ilk yazılı anayasa metni olarak kabul edilen belge aşağıdakilerden hangisidir?
1876 tarihli Kanun-i Esasi, Osmanlı-Türk anayasacılığında ilk yazılı anayasa olarak kabul edilir. (1876 Kanun-i Esasi)
10. 1876 tarihli Kanun-i Esasi hangi padişahın döneminde ilan edilmiştir?
Kanun-i Esasi, II. Abdülhamid döneminde ilan edilerek I. Meşrutiyet dönemini başlatmıştır. (1876 Kanun-i Esasi (tarihsel bilgi))
11. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği ilk anayasa metni aşağıdakilerden hangisidir?
1921 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, TBMM'nin kabul ettiği ilk anayasadır. (1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (85 sayılı Kanun))
12. 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
1921 Anayasası, savaş koşullarında hazırlanmış kısa ve çerçeve nitelikli bir metindir; ayrıntılı hak ve özgürlük düzenlemeleri ile Anayasa Mahkemesi gibi kurumlar bu anayasada yer almaz. (1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (85 sayılı Kanun))
13. Cumhuriyetin ilanından sonra kabul edilen ilk Türk anayasası aşağıdakilerden hangisidir?
29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilanının ardından TBMM tarafından kabul edilen 1924 Anayasası, Cumhuriyet döneminin ilk anayasasıdır. (1924 Anayasası (tarihsel bilgi))
14. 1961 Anayasası hangi tarihsel gelişmenin ardından hazırlanmıştır?
1961 Anayasası, 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından kurulan Kurucu Meclis tarafından hazırlanmış ve halkoylamasıyla kabul edilmiştir. (1961 Anayasası (tarihsel bilgi))
15. Yürürlükteki 1982 Anayasası hangi tarihte yapılan halkoylamasıyla kabul edilmiştir?
1982 Anayasası, 7 Kasım 1982 tarihinde yapılan halkoylamasıyla kabul edilmiş, 9 Kasım 1982'de yürürlüğe girmiştir. (1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709 sayılı Kanun))
16. 7 Kasım 1982 tarihli halkoylamasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
7 Kasım 1982 halkoylamasında Anayasanın kabulü ile birlikte, tek bir oyla dönemin Devlet Başkanı Kenan Evren'in Cumhurbaşkanı seçilmesi de onaylanmıştır. (1982 Anayasası kabul süreci (tarihsel bilgi))
17. 2017 Anayasa değişikliği sonrasında Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşmaktadır?
1982 Anayasası'nın 146. maddesine göre (6771 sayılı Kanun ile değişik), Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur. (1982 Anayasası, Madde 146 (6771 sayılı Kanun ile değişik))
18. 2017 değişikliği sonrasında Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçimine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Madde 146 uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin 15 üyesinden 12'si Cumhurbaşkanı, 3'ü TBMM tarafından seçilir. (1982 Anayasası, Madde 146 (6771 sayılı Kanun ile değişik))
19. Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliği yapan kanunları hangi açıdan denetleyebilir?
Madde 148'e göre Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliklerini yalnızca teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülme şartına uyulup uyulmadığı yönünden, yani şekil bakımından denetleyebilir. (1982 Anayasası, Madde 148)
20. Bir siyasi partinin kapatılmasına Türk hukukunda hangi yüksek yargı organı karar verir?
Siyasi partilerin kapatılması davalarına, Anayasa'nın ilgili hükümleri uyarınca Anayasa Mahkemesi bakar ve karara bağlar. (1982 Anayasası, Madde 69 ve 149)
21. Bireysel başvuru (anayasa şikâyeti) yolu Türk hukuk sistemine hangi Anayasa değişikliğiyle girmiştir?
Bireysel başvuru kurumu, 2010 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle Madde 148'e eklenmiş ve 23 Eylül 2012 tarihinden itibaren fiilen uygulanmaya başlamıştır. (1982 Anayasası, Madde 148 (5982 sayılı Kanun ile 2010 değişikliği))
22. Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanını ve bazı üst düzey görevlileri görevleriyle ilgili suçlardan dolayı hangi sıfatla yargılar?
Anayasa Mahkemesi, Madde 148 uyarınca Cumhurbaşkanı ve belirli üst düzey görevlileri görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar. (1982 Anayasası, Madde 148)
23. Klasik devlet öğretisinde bir devletin varlığından söz edebilmek için gerekli görülen üç temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?
Genel devlet teorisinde devlet; insan topluluğu (millet), belirli bir ülke ve egemenlik (siyasi iktidar) unsurlarının bir arada bulunmasıyla oluşur. (Anayasa Hukuku doktrini (devlet unsurları teorisi))
24. Devletin kurucu unsurlarından olan 'insan topluluğu' unsuru, anayasa hukuku öğretisinde hukuki ve siyasi anlamda hangi kavramla ifade edilir?
Devletin insan topluluğu unsuru, hukuki ve siyasi bağlamda 'millet' kavramıyla ifade edilir. (Anayasa Hukuku doktrini (devletin kurucu unsurları))
25. Bir devletin egemenlik yetkisini sınırsız biçimde kendi ülkesi ve vatandaşları üzerinde kullanabilmesi hangi egemenlik türüyle ifade edilir?
İç egemenlik, devletin kendi ülkesi ve halkı üzerindeki en üstün otoritesini ifade eder; dış egemenlik ise diğer devletlerle ilişkilerdeki bağımsızlığı belirtir. (Anayasa Hukuku doktrini (egemenlik kuramı: iç/dış egemenlik ayrımı))
26. Üniter devlet ile federal devlet arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
Üniter devlette egemenlik ve yasama yetkisi merkezde tek elde toplanırken, federal devlette bu yetki merkez ile federe birimler arasında anayasal olarak paylaşılır. (Anayasa Hukuku doktrini (devlet biçimleri: üniter-federal devlet ayrımı))
27. Türkiye Cumhuriyeti, devletin yapısı bakımından aşağıdaki devlet biçimlerinden hangisine örnek gösterilir?
1982 Anayasası'nın 3. maddesinde de vurgulandığı gibi Türkiye, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğe sahip üniter bir devlettir. (1982 Anayasası, Madde 3)
28. Devlet başkanlığının genellikle soya dayalı olarak ve ömür boyu sürdürüldüğü yönetim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Monarşide devlet başkanlığı genellikle veraset yoluyla ve süresiz belirlenirken, cumhuriyette devlet başkanı belirli süreler için seçimle göreve gelir. (Anayasa Hukuku doktrini (yönetim biçimleri: monarşi-cumhuriyet ayrımı))
29. Yürütme yetkisinin halk tarafından doğrudan seçilen bir başkanda toplandığı, bu başkanın yasama organına karşı siyasi sorumluluğunun bulunmadığı ve meclisin hükümeti güvensizlik oyuyla düşüremediği hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?
Başkanlık sisteminde yürütme yetkisi doğrudan halk tarafından seçilen başkanda toplanır ve başkanın parlamenter sistemdeki gibi meclise karşı siyasi sorumluluğu yoktur. (Anayasa Hukuku doktrini (hükümet sistemleri: başkanlık sistemi))
30. Hükümetin göreve başlamak için yasama organından güvenoyu aldığı, ona karşı siyasi sorumluluğunun bulunduğu ve meclisin gensoru yoluyla hükümeti düşürebildiği hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?
Parlamenter sistemde hükümet, yasama organından güvenoyu alarak göreve başlar, ona karşı siyasi sorumluluğu bulunur ve meclis gensoru ile hükümeti düşürebilir. (Anayasa Hukuku doktrini (hükümet sistemleri: parlamenter sistem))
31. Devlet iktidarının yasama, yürütme ve yargı olmak üzere farklı organlar arasında paylaştırılarak bu organların birbirini denetlemesi esasına dayanan anayasal ilke aşağıdakilerden hangisidir?
Kuvvetler ayrılığı ilkesi, devlet iktidarının yasama, yürütme ve yargı arasında paylaştırılarak birbirini denetlemesini ve keyfi iktidarın önlenmesini amaçlar. (Anayasa Hukuku doktrini (kuvvetler ayrılığı kuramı))
32. Türkiye Cumhuriyeti'nin halen yürürlükte olan 1982 Anayasası, hangi tarihte yapılan halkoylaması (referandum) ile kabul edilmiştir?
1982 Anayasası 7 Kasım 1982'de yapılan halkoylamasıyla kabul edilmiş, 9 Kasım 1982'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. (1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709 sayılı Kanun))
33. 1982 Anayasası'nın 1. maddesine göre Türkiye Devleti'nin şekli nedir?
Anayasa'nın 1. maddesi 'Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir' hükmünü içerir. (1982 Anayasası, Madde 1)
34. 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde sayılan Cumhuriyetin nitelikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Madde 2'ye göre Cumhuriyetin nitelikleri insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olmasıdır; 'federal devlet olması' bu nitelikler arasında yer almaz, zira Türkiye üniter bir devlettir. (1982 Anayasası, Madde 2)
35. 1982 Anayasası'nın 3. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Madde 3'e göre Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür; dili Türkçe, başkenti Ankara'dır. (1982 Anayasası, Madde 3)