ATA AÖF Deneme Pro

📕 Anayasa Hukuku Temelleri

Anayasa Hukuku Temelleri

Anayasa hukuku, devletin temel yapısını, organlarını, bunların birbirleriyle ilişkilerini ve birey-devlet ilişkisini düzenleyen kuralları inceler. Anayasalar; yapılış biçimlerine göre yazılı/yazısız, değiştirilme usullerine göre sert (katı)/yumuşak, kapsamlarına göre çerçeve/kazuistik olarak sınıflandırılır. Devlet ise ülke, insan topluluğu (millet) ve egemenlik unsurlarından oluşan hukuki-siyasi bir varlıktır. Egemenliğin kaynağı ve devletin biçimi (üniter/federal, monarşi/cumhuriyet) anayasa ile belirlenir.

Egemenlik ve kuvvetler ayrılığı ilkesi anayasal düzenin özüdür. 1982 Anayasası'na göre egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir (m. 6). Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve devredilemez (m. 7); yürütme yetkisi Cumhurbaşkanınca kullanılır; yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır (m. 9). 2017 değişikliğiyle parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine (başkanlık tipi) geçilmiştir.

Türk anayasa tarihinin başlıca metinleri:

Yürürlükteki 1982 Anayasası 7 Kasım 1982 halkoylamasıyla kabul edilmiş, 9 Kasım 1982'de yürürlüğe girmiştir. Anayasanın 1. maddesine göre Devletin şekli Cumhuriyet; 2. maddesine göre nitelikleri insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olmasıdır; 3. maddesine göre Devlet ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür, dili Türkçe, başkenti Ankara'dır. İlk üç madde değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez (m. 4).

Organlara ilişkin sayısal veriler: TBMM 600 milletvekilinden oluşur; milletvekili seçilme yaşı 18'dir. Cumhurbaşkanı için 40 yaş ve yükseköğrenim şartı aranır; görev süresi 5 yıldır ve bir kişi en fazla iki defa seçilebilir. TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri 5 yılda bir aynı gün yapılır. Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur ve anayasa yargısını yürütür.

Temel hak ve özgürlükler ancak kanunla ve Anayasanın ilgili maddelerindeki sebeplere dayanılarak, ölçülülük ilkesine uygun biçimde sınırlanabilir. Anayasa değişikliği; TBMM üye tamsayısının en az üçte biri (200) tarafından teklif edilir ve kabulü için üye tamsayısının en az beşte üç (360) çoğunluğunun gizli oyu gerekir (m. 175).

Tüm deneme sınavını ücretsiz çöz

Örnek sorular (35)

1. 1982 Anayasası'nın 1. maddesine göre Türkiye Devletinin şekli nedir?

  1. Federasyon
  2. Cumhuriyet
  3. Konfederasyon
  4. Anayasal monarşi

1982 Anayasası'nın 1. maddesi, 'Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir' hükmünü içerir. (1982 Anayasası, Madde 1)

2. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde sayılan Cumhuriyetin niteliklerinden biri değildir?

  1. Sosyal bir hukuk devleti olması
  2. Teokratik bir devlet olması
  3. Laik bir devlet olması
  4. Demokratik bir devlet olması

Madde 2, Cumhuriyeti insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olarak tanımlar; teokratik nitelik anayasada yer almaz. (1982 Anayasası, Madde 2)

3. 1982 Anayasası'nın 3. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti neresidir?

  1. İstanbul
  2. İzmir
  3. Ankara
  4. Bursa

Madde 3'e göre Devletin dili Türkçe, başkenti Ankara'dır. (1982 Anayasası, Madde 3)

4. 1982 Anayasası'nın 4. maddesine göre aşağıdaki maddelerden hangisinin değiştirilmesi teklif dahi edilemez?

  1. Madde 104 (Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri)
  2. Madde 90 (Milletlerarası andlaşmalar)
  3. Madde 10 (Kanun önünde eşitlik)
  4. Madde 2 (Cumhuriyetin nitelikleri)

Madde 4'e göre Anayasanın 1., 2. ve 3. maddeleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez. (1982 Anayasası, Madde 4)

5. 1982 Anayasası'nın 6. maddesinde düzenlenen 'egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' ilkesinin doğal sonucu olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. Egemenlik yetkisi, halk tarafından ara organ olmaksızın doğrudan kullanılır
  2. Hiçbir kişi veya organ, kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz
  3. Egemenlik yetkisi yalnızca Cumhurbaşkanı tarafından kullanılabilir
  4. Egemenlik yetkisi TBMM ile Anayasa Mahkemesi arasında paylaşılmıştır

Madde 6, Milletin egemenliğini Anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanacağını ve hiçbir kişi veya organın kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamayacağını belirtir. (1982 Anayasası, Madde 6)

6. 1982 Anayasası'nın 7. maddesindeki 'yasama yetkisi ... devredilemez' ilkesiyle en tutarlı uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

  1. TBMM yasama yetkisini olağanüstü hallerde tamamen Bakanlar Kuruluna bırakabilir
  2. Yasama yetkisi gerektiğinde halkoylamasına terk edilebilir
  3. 2017 değişikliği sonrası kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi kaldırılmış, yerine yasama yetkisi olmayan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi getirilmiştir
  4. TBMM, yasama yetkisini Anayasa Mahkemesine devredebilir

Yasama yetkisinin TBMM'ye ait ve devredilemez olması ilkesi gereği, 2017 değişikliğiyle yürütmenin KHK çıkarma yetkisi kaldırılmış, yerine yasama yetkisi taşımayan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi sistemi getirilmiştir. (1982 Anayasası, Madde 7 (6771 sayılı Kanun ile getirilen sistemle birlikte))

7. Anayasanın 9. maddesine göre yargı yetkisi nasıl kullanılır?

  1. Cumhurbaşkanı adına yüksek yargı organlarınca
  2. TBMM adına ihtisas komisyonlarınca
  3. Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce
  4. Bakanlar Kurulu adına idari mahkemelerce

Madde 9, yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılacağını hükme bağlar. (1982 Anayasası, Madde 9)

8. Değiştirilmesi, olağan kanunların değiştirilmesinden daha zor ve özel bir usule (nitelikli çoğunluk gibi) tabi olan anayasa türü nasıl adlandırılır?

  1. Yumuşak (esnek) anayasa
  2. Yazısız anayasa
  3. Sert (katı) anayasa
  4. Geçici anayasa

Anayasa hukuku doktrininde, değiştirilmesi özel ve zorlaştırılmış bir usule bağlı anayasalar 'sert (katı) anayasa' olarak adlandırılır; 1982 Anayasası da bu türe örnektir. (Anayasa hukuku doktrini; 1982 Anayasası Madde 175)

9. Osmanlı-Türk anayasacılık tarihinde ilk yazılı anayasa metni olarak kabul edilen belge aşağıdakilerden hangisidir?

  1. 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
  2. 1876 Kanun-i Esasi
  3. 1924 Anayasası
  4. Tanzimat Fermanı

1876 tarihli Kanun-i Esasi, Osmanlı-Türk anayasacılığında ilk yazılı anayasa olarak kabul edilir. (1876 Kanun-i Esasi)

10. 1876 tarihli Kanun-i Esasi hangi padişahın döneminde ilan edilmiştir?

  1. II. Mahmut
  2. Abdülmecid
  3. II. Abdülhamid
  4. V. Mehmed Reşad

Kanun-i Esasi, II. Abdülhamid döneminde ilan edilerek I. Meşrutiyet dönemini başlatmıştır. (1876 Kanun-i Esasi (tarihsel bilgi))

11. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği ilk anayasa metni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. 1924 Anayasası
  2. 1876 Kanun-i Esasi
  3. 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
  4. 1961 Anayasası

1921 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, TBMM'nin kabul ettiği ilk anayasadır. (1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (85 sayılı Kanun))

12. 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Ayrıntılı bir temel hak ve özgürlükler kataloğu içermesi
  2. Kısa ve çerçeve nitelikli olup esas itibarıyla yasama ve yürütme organlarını düzenlemesi
  3. İki meclisli (bicameral) bir yasama sistemi öngörmesi
  4. Anayasa Mahkemesini ilk kez kurmuş olması

1921 Anayasası, savaş koşullarında hazırlanmış kısa ve çerçeve nitelikli bir metindir; ayrıntılı hak ve özgürlük düzenlemeleri ile Anayasa Mahkemesi gibi kurumlar bu anayasada yer almaz. (1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (85 sayılı Kanun))

13. Cumhuriyetin ilanından sonra kabul edilen ilk Türk anayasası aşağıdakilerden hangisidir?

  1. 1961 Anayasası
  2. 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
  3. 1982 Anayasası
  4. 1924 Anayasası

29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilanının ardından TBMM tarafından kabul edilen 1924 Anayasası, Cumhuriyet döneminin ilk anayasasıdır. (1924 Anayasası (tarihsel bilgi))

14. 1961 Anayasası hangi tarihsel gelişmenin ardından hazırlanmıştır?

  1. 12 Eylül 1980 askeri müdahalesi
  2. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi
  3. Kurtuluş Savaşı
  4. 31 Mart Vakası

1961 Anayasası, 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından kurulan Kurucu Meclis tarafından hazırlanmış ve halkoylamasıyla kabul edilmiştir. (1961 Anayasası (tarihsel bilgi))

15. Yürürlükteki 1982 Anayasası hangi tarihte yapılan halkoylamasıyla kabul edilmiştir?

  1. 27 Mayıs 1960
  2. 3 Kasım 2002
  3. 7 Kasım 1982
  4. 12 Eylül 1980

1982 Anayasası, 7 Kasım 1982 tarihinde yapılan halkoylamasıyla kabul edilmiş, 9 Kasım 1982'de yürürlüğe girmiştir. (1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709 sayılı Kanun))

16. 7 Kasım 1982 tarihli halkoylamasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. Halkoylamasında sadece Anayasa metni oylanmış, Cumhurbaşkanlığı seçimi daha sonra ayrıca yapılmıştır
  2. Halkoylaması sonucunda Anayasa reddedilmiş ve 1961 Anayasası yürürlükte kalmaya devam etmiştir
  3. Anayasanın kabulüyle birlikte, dönemin Devlet Başkanının Cumhurbaşkanı seçilmesi de aynı oyla onaylanmıştır
  4. Halkoylamasına yalnızca TBMM üyeleri katılmıştır

7 Kasım 1982 halkoylamasında Anayasanın kabulü ile birlikte, tek bir oyla dönemin Devlet Başkanı Kenan Evren'in Cumhurbaşkanı seçilmesi de onaylanmıştır. (1982 Anayasası kabul süreci (tarihsel bilgi))

17. 2017 Anayasa değişikliği sonrasında Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşmaktadır?

  1. 11 üye
  2. 22 üye
  3. 17 üye
  4. 15 üye

1982 Anayasası'nın 146. maddesine göre (6771 sayılı Kanun ile değişik), Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur. (1982 Anayasası, Madde 146 (6771 sayılı Kanun ile değişik))

18. 2017 değişikliği sonrasında Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçimine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Üyelerin tamamı Cumhurbaşkanı tarafından atanır
  2. Üyelerin 12'si Cumhurbaşkanı, 3'ü TBMM tarafından seçilir
  3. Üyelerin tamamı TBMM tarafından seçilir
  4. Üyelerin yarısı Yargıtay, yarısı Danıştay tarafından doğrudan atanır

Madde 146 uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin 15 üyesinden 12'si Cumhurbaşkanı, 3'ü TBMM tarafından seçilir. (1982 Anayasası, Madde 146 (6771 sayılı Kanun ile değişik))

19. Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliği yapan kanunları hangi açıdan denetleyebilir?

  1. Hem şekil hem esas (içerik) bakımından
  2. Sadece esas (içerik) bakımından
  3. Sadece şekil (usul) bakımından
  4. Hiçbir şekilde denetleyemez

Madde 148'e göre Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliklerini yalnızca teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülme şartına uyulup uyulmadığı yönünden, yani şekil bakımından denetleyebilir. (1982 Anayasası, Madde 148)

20. Bir siyasi partinin kapatılmasına Türk hukukunda hangi yüksek yargı organı karar verir?

  1. Yargıtay
  2. Danıştay
  3. Anayasa Mahkemesi
  4. Sayıştay

Siyasi partilerin kapatılması davalarına, Anayasa'nın ilgili hükümleri uyarınca Anayasa Mahkemesi bakar ve karara bağlar. (1982 Anayasası, Madde 69 ve 149)

21. Bireysel başvuru (anayasa şikâyeti) yolu Türk hukuk sistemine hangi Anayasa değişikliğiyle girmiştir?

  1. 2017 Anayasa değişikliği
  2. 1961 Anayasası'nın ilk metni
  3. 2010 yılı Anayasa değişikliği
  4. 1982 Anayasası'nın ilk metni (1982)

Bireysel başvuru kurumu, 2010 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle Madde 148'e eklenmiş ve 23 Eylül 2012 tarihinden itibaren fiilen uygulanmaya başlamıştır. (1982 Anayasası, Madde 148 (5982 sayılı Kanun ile 2010 değişikliği))

22. Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanını ve bazı üst düzey görevlileri görevleriyle ilgili suçlardan dolayı hangi sıfatla yargılar?

  1. Hakimler ve Savcılar Kurulu sıfatıyla
  2. Yargıtay Ceza Genel Kurulu sıfatıyla
  3. Yüce Divan sıfatıyla
  4. Danıştay Genel Kurulu sıfatıyla

Anayasa Mahkemesi, Madde 148 uyarınca Cumhurbaşkanı ve belirli üst düzey görevlileri görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar. (1982 Anayasası, Madde 148)

23. Klasik devlet öğretisinde bir devletin varlığından söz edebilmek için gerekli görülen üç temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Ordu, para birimi ve başkent
  2. İnsan topluluğu (millet), ülke (toprak) ve egemenlik (siyasi iktidar)
  3. Hükümet, meclis ve yargı organı
  4. Anayasa, bayrak ve millî marş

Genel devlet teorisinde devlet; insan topluluğu (millet), belirli bir ülke ve egemenlik (siyasi iktidar) unsurlarının bir arada bulunmasıyla oluşur. (Anayasa Hukuku doktrini (devlet unsurları teorisi))

24. Devletin kurucu unsurlarından olan 'insan topluluğu' unsuru, anayasa hukuku öğretisinde hukuki ve siyasi anlamda hangi kavramla ifade edilir?

  1. Sınıf
  2. Millet
  3. Cemaat
  4. Kabile

Devletin insan topluluğu unsuru, hukuki ve siyasi bağlamda 'millet' kavramıyla ifade edilir. (Anayasa Hukuku doktrini (devletin kurucu unsurları))

25. Bir devletin egemenlik yetkisini sınırsız biçimde kendi ülkesi ve vatandaşları üzerinde kullanabilmesi hangi egemenlik türüyle ifade edilir?

  1. Dış egemenlik
  2. Kısmi egemenlik
  3. İç egemenlik
  4. Ortak egemenlik

İç egemenlik, devletin kendi ülkesi ve halkı üzerindeki en üstün otoritesini ifade eder; dış egemenlik ise diğer devletlerle ilişkilerdeki bağımsızlığı belirtir. (Anayasa Hukuku doktrini (egemenlik kuramı: iç/dış egemenlik ayrımı))

26. Üniter devlet ile federal devlet arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Üniter devlette tek bir anayasa ve tek bir yasama organı vardır; federal devlette merkezi ve federe birimlerin ayrı yasama yetkileri bulunur.
  2. Üniter devlette birden fazla devlet başkanı vardır.
  3. Federal devlette tek bir hukuk düzeni, üniter devlette birden fazla hukuk düzeni bulunur.
  4. Üniter devlet yalnızca cumhuriyetlerde, federal devlet yalnızca monarşilerde görülür.

Üniter devlette egemenlik ve yasama yetkisi merkezde tek elde toplanırken, federal devlette bu yetki merkez ile federe birimler arasında anayasal olarak paylaşılır. (Anayasa Hukuku doktrini (devlet biçimleri: üniter-federal devlet ayrımı))

27. Türkiye Cumhuriyeti, devletin yapısı bakımından aşağıdaki devlet biçimlerinden hangisine örnek gösterilir?

  1. Federal devlet
  2. Konfederal devlet
  3. Federe devlet
  4. Üniter devlet

1982 Anayasası'nın 3. maddesinde de vurgulandığı gibi Türkiye, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğe sahip üniter bir devlettir. (1982 Anayasası, Madde 3)

28. Devlet başkanlığının genellikle soya dayalı olarak ve ömür boyu sürdürüldüğü yönetim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Cumhuriyet
  2. Federasyon
  3. Monarşi
  4. Konfederasyon

Monarşide devlet başkanlığı genellikle veraset yoluyla ve süresiz belirlenirken, cumhuriyette devlet başkanı belirli süreler için seçimle göreve gelir. (Anayasa Hukuku doktrini (yönetim biçimleri: monarşi-cumhuriyet ayrımı))

29. Yürütme yetkisinin halk tarafından doğrudan seçilen bir başkanda toplandığı, bu başkanın yasama organına karşı siyasi sorumluluğunun bulunmadığı ve meclisin hükümeti güvensizlik oyuyla düşüremediği hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Parlamenter sistem
  2. Meclis hükümeti sistemi
  3. Yarı-başkanlık sistemi
  4. Başkanlık sistemi

Başkanlık sisteminde yürütme yetkisi doğrudan halk tarafından seçilen başkanda toplanır ve başkanın parlamenter sistemdeki gibi meclise karşı siyasi sorumluluğu yoktur. (Anayasa Hukuku doktrini (hükümet sistemleri: başkanlık sistemi))

30. Hükümetin göreve başlamak için yasama organından güvenoyu aldığı, ona karşı siyasi sorumluluğunun bulunduğu ve meclisin gensoru yoluyla hükümeti düşürebildiği hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Parlamenter sistem
  2. Başkanlık sistemi
  3. Konfederal sistem
  4. Meclis hükümeti sistemi

Parlamenter sistemde hükümet, yasama organından güvenoyu alarak göreve başlar, ona karşı siyasi sorumluluğu bulunur ve meclis gensoru ile hükümeti düşürebilir. (Anayasa Hukuku doktrini (hükümet sistemleri: parlamenter sistem))

31. Devlet iktidarının yasama, yürütme ve yargı olmak üzere farklı organlar arasında paylaştırılarak bu organların birbirini denetlemesi esasına dayanan anayasal ilke aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Meclis üstünlüğü ilkesi
  2. Kuvvetler birliği ilkesi
  3. Kuvvetler ayrılığı ilkesi
  4. Tekil egemenlik ilkesi

Kuvvetler ayrılığı ilkesi, devlet iktidarının yasama, yürütme ve yargı arasında paylaştırılarak birbirini denetlemesini ve keyfi iktidarın önlenmesini amaçlar. (Anayasa Hukuku doktrini (kuvvetler ayrılığı kuramı))

32. Türkiye Cumhuriyeti'nin halen yürürlükte olan 1982 Anayasası, hangi tarihte yapılan halkoylaması (referandum) ile kabul edilmiştir?

  1. 12 Eylül 1980
  2. 27 Mayıs 1960
  3. 7 Kasım 1982
  4. 9 Kasım 1982

1982 Anayasası 7 Kasım 1982'de yapılan halkoylamasıyla kabul edilmiş, 9 Kasım 1982'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. (1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709 sayılı Kanun))

33. 1982 Anayasası'nın 1. maddesine göre Türkiye Devleti'nin şekli nedir?

  1. Federasyon
  2. Cumhuriyet
  3. Meşruti Monarşi
  4. Konfederasyon

Anayasa'nın 1. maddesi 'Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir' hükmünü içerir. (1982 Anayasası, Madde 1)

34. 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde sayılan Cumhuriyetin nitelikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. Demokratik olması
  2. Sosyal bir hukuk devleti olması
  3. Federal devlet olması
  4. Laik olması

Madde 2'ye göre Cumhuriyetin nitelikleri insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olmasıdır; 'federal devlet olması' bu nitelikler arasında yer almaz, zira Türkiye üniter bir devlettir. (1982 Anayasası, Madde 2)

35. 1982 Anayasası'nın 3. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Türkiye Devleti'nin başkenti Ankara'dır, dili Türkçedir.
  2. Türkiye Devleti'nin başkenti İstanbul'dur.
  3. Türkiye'nin resmî dili Anayasa'da belirtilmemiştir.
  4. Başkent, kanunla değiştirilebilir bir husustur.

Madde 3'e göre Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür; dili Türkçe, başkenti Ankara'dır. (1982 Anayasası, Madde 3)

Ücretsiz başla