Türk özel hukukunun temeli 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'dur. Kanun 22 Kasım 2001'de kabul edilmiş, 743 sayılı eski Kanun'un yerine 1 Ocak 2002'de yürürlüğe girmiştir. Başlangıç hükümlerine göre hâkim, uyuşmazlıkta uygulanabilir bir kanun hükmü yoksa örf ve âdet hukukuna göre, o da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir (m.1). Herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır; bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz (m.2). Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı hâllerde asıl olan iyiniyetin varlığıdır; ancak kendisinden beklenen özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz (m.3). Kural olarak taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür (m.6).
Kişiler hukukunda her insanın hak ehliyeti vardır; bütün insanlar hukuk düzeninin sınırları içinde haklara ve borçlara ehil olmada eşittir (m.8). Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer; cenin, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazanır (m.28). Fiil ehliyeti ise ayırt etme gücüne sahip olma, ergin olma ve kısıtlı olmama koşullarına bağlıdır (m.10). Hısımlık ve yerleşim yeri de kişinin hukuki durumunu belirleyen temel kavramlardır.
Aile hukukunda erkek veya kadın kural olarak on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir (m.124). Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmemişlerse yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir (m.202). Evlilik birliğinin, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olması genel bir boşanma sebebidir (m.166). Velayet, vesayet ve soybağı, küçüklerin ve kısıtlıların korunmasına ilişkin temel kurumlardır.
Miras hukukunda yasal mirasçılıkta zümre (parantela) sistemi uygulanır; birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur (çocukları ve onların altsoyu) (m.495). Sağ kalan eşin yasal miras payı altsoyla birlikte 1/4, ana ve baba zümresiyle birlikte 1/2, büyük ana ve büyük baba zümresiyle birlikte 3/4'tür; bunlardan hiçbiri yoksa mirasın tamamıdır (m.499). Saklı pay altsoy için yasal miras payının 1/2'si, ana ve babadan her biri için 1/4'üdür (m.506). Miras, mirasçılar tarafından ölümün öğrenildiği tarihten itibaren üç ay içinde reddedilebilir (m.606).
1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ne zaman yürürlüğe girerek 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır?
4721 sayılı TMK 22 Kasım 2001'de kabul edilmiş, 8 Aralık 2001'de Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir. (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (Resmî Gazete 8 Aralık 2001, No. 24607))
2. Türk Medeni Kanunu m.1'e göre, hâkim bir uyuşmazlıkta uygulanabilir yazılı bir hukuk kuralı bulamazsa aşağıdakilerden hangisini uygular?
TMK m.1'e göre kanunda uygulanabilir hüküm yoksa hâkim örf ve âdet hukukuna, o da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir. (4721 sayılı TMK m.1)
3. Bir alacaklının, sırf borçluyu zor durumda bırakmak amacıyla, kendisine hiçbir yararı olmayan ancak hukuken tanınmış bir hakkını açıkça kötüye kullanarak talepte bulunması hâlinde Medeni Kanun açısından durum nedir?
TMK m.2 uyarınca herkes haklarını dürüstlük kurallarına uygun kullanmak zorundadır; bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. (4721 sayılı TMK m.2)
4. Kanunun iyiniyete hukuki bir sonuç bağladığı bir durumda, kendisinden beklenen özeni göstermediği için bir olayı veya hukuki durumu bilmeyen kişi hakkında ne söylenebilir?
TMK m.3'e göre asıl olan iyiniyetin varlığıdır ancak durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz. (4721 sayılı TMK m.3)
5. Türk Medeni Kanunu'na göre, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça ispat yükü kime aittir?
TMK m.6 uyarınca kanunda aksine bir hüküm yoksa taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür. (4721 sayılı TMK m.6)
6. Hak ehliyeti hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
TMK m.8'e göre her insanın hak ehliyeti vardır ve bütün insanlar bu konuda eşittir; hak ehliyeti ayırt etme gücü gibi koşullara bağlı değildir. (4721 sayılı TMK m.8)
7. Türk Medeni Kanunu'na göre bir kişinin fiil ehliyetine sahip olabilmesi için aranan koşullar aşağıdakilerden hangisidir?
TMK m.10'a göre fiil ehliyetinin koşulları ayırt etme gücüne sahip olmak, ergin olmak ve kısıtlı bulunmamaktır. (4721 sayılı TMK m.10)
8. On altı yaşındaki bir küçük evlenerek ergin olduğu hâlde, on beş yaşını doldurmuş fakat henüz evlenmemiş başka bir küçüğün mahkeme kararıyla ergin kılınabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?
TMK m.12'ye göre on beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınabilir; bu, m.11'deki on sekiz yaş veya evlenme yoluyla erginlikten farklı bir yoldur. (4721 sayılı TMK m.11-12)
9. Türk Medeni Kanunu'na göre bir çocuğun kişiliği ne zaman başlar?
TMK m.28'e göre kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar; çocuk hak ehliyetini ise sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde eder. (4721 sayılı TMK m.28)
10. Türk Medeni Kanunu'na göre tüzel kişiler temelde kaç ana türe ayrılır ve bunlar nelerdir?
TMK m.47 uyarınca tüzel kişiler, örgütlenmiş kişi toplulukları (dernekler) ve belli bir amaca özgülenmiş bağımsız mal toplulukları (vakıflar) olmak üzere iki ana türe ayrılır. (4721 sayılı TMK m.47)
11. Türk Medeni Kanunu'na göre bir derneğin kurulabilmesi için asgari kaç gerçek veya tüzel kişi bir araya gelmelidir?
TMK m.56'ya göre dernek, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin kazanç paylaşma dışında ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere oluşturduğu tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur. (4721 sayılı TMK m.56)
12. Bir dernek, Türk Medeni Kanunu'na göre tüzel kişiliği hangi anda kazanır?
TMK m.59'a göre dernekler, kuruluş bildirimini ve gerekli belgeleri yetkili makama verdikleri andan itibaren tüzel kişilik kazanırlar; izin sistemi değil bildirim sistemi geçerlidir. (4721 sayılı TMK m.59)
13. Türk Medeni Kanunu'na göre vakıf aşağıdakilerden hangisi olarak tanımlanır?
TMK m.101'e göre vakıflar, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır. (4721 sayılı TMK m.101)
14. Türk Medeni Kanunu'na göre bir vakıf hangi yollarla kurulabilir?
TMK m.102'ye göre vakıf kurma iradesi resmî senetle veya ölüme bağlı bir tasarrufla açıklanır. (4721 sayılı TMK m.102)
15. Bir kişi hem bir dernek kurmak hem de bir vakıf kurmak istemektedir. Tüzel kişilik kazanma anı bakımından iki kuruluş arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
Dernekler TMK m.59 uyarınca bildirim sistemiyle; vakıflar ise TMK m.102 uyarınca yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır (tescil ve ilan usulü m.104'te düzenlenir). (4721 sayılı TMK m.59 ve m.102, ayrıca m.104) (4721 sayılı TMK m.59 ve m.102 (tescil/ilan usulü m.104))
16. Bir grup kişi, kazanç elde edip aralarında paylaşmak amacıyla bir araya gelerek örgütlenmek istemektedir. Bu amaç göz önüne alındığında Türk Medeni Kanunu çerçevesinde hangi değerlendirme doğrudur?
TMK m.56'ya göre derneğin tanımlayıcı unsurlarından biri kazanç paylaşma amacı gütmemesidir; kazanç paylaşımı amaçlanan yapılar dernek olarak kurulamaz. (4721 sayılı TMK m.56)
17. Türk Medeni Kanunu'nda benimsenen zümre (parantela) sistemine göre mirasbırakanın birinci zümre mirasçıları kimlerdir?
TMK m.495'e göre yasal mirasçılıkta zümre sistemi uygulanır ve mirasbırakanın birinci zümre mirasçıları onun altsoyudur. (4721 sayılı TMK m.495)
18. Mirasbırakan öldüğünde geride eşi ve iki çocuğu kalmıştır. Türk Medeni Kanunu'na göre sağ kalan eşin yasal miras payı nedir?
TMK m.499'a göre sağ kalan eş, mirasbırakanın altsoyuyla birlikte mirasçı olursa mirasın 1/4'ünü alır. (4721 sayılı TMK m.499)
19. Mirasbırakanın çocuğu ve altsoyu bulunmamakta, ancak annesi ve babası sağ olarak hayattadır; ayrıca sağ kalan eşi de mirasçı olarak bulunmaktadır. Bu durumda sağ kalan eşin yasal miras payı ne olur?
TMK m.499'a göre sağ kalan eş, mirasbırakanın ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa mirasın 1/2'sini alır. (4721 sayılı TMK m.499)
20. Türk Medeni Kanunu'na göre altsoyun saklı payı, yasal miras payının ne kadarıdır?
TMK m.506'ya göre (2007 değişikliği) altsoy için saklı pay, yasal miras payının yarısıdır. (4721 sayılı TMK m.506)
21. Mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olan sağ kalan eşin saklı payı, yasal miras payının ne kadarıdır?
TMK m.506'ya göre sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde ise 3/4'üdür. (4721 sayılı TMK m.506)
22. Yasal mirasçılar, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren mirası ne kadar süre içinde reddedebilir?
TMK m.606'ya göre miras, yasal mirasçılar tarafından mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde reddedilebilir. (4721 sayılı TMK m.606)
23. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre, herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken hangi kurala uymak zorundadır?
TMK m.2/1 uyarınca herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. (4721 sayılı TMK m.2/1)
24. TMK m.2/2 hükmüne göre bir hakkın açıkça kötüye kullanılması durumunda hukuk düzeni nasıl bir tutum sergiler?
Kanuna göre bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. (4721 sayılı TMK m.2/2)
25. TMK m.3'e göre, kanunun iyiniyete hukuki bir sonuç bağladığı durumlarda asıl olan nedir?
TMK m.3/1'e göre kanunun iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; yani iyiniyet karine olarak kabul edilir. (4721 sayılı TMK m.3/1)
26. TMK m.3/2'ye göre, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen bir kişi hakkında hangi sonuç doğar?
TMK m.3/2 uyarınca kendisinden beklenen özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz; bu, doğrudan kötüniyetli sayılmaktan farklı bir sonuçtur. (4721 sayılı TMK m.3/2)
27. TMK m.2 ve m.3 hükümleri, Kanun'un hangi bölümünde yer almaktadır?
Dürüstlük kuralı (m.2) ve iyiniyet (m.3), TMK'nın başlangıç hükümleri arasında düzenlenmiştir. (4721 sayılı TMK, Başlangıç Hükümleri m.1-7)
28. Bir kimsenin sahip olduğu bir hakkı, makul bir yarar sağlamaksızın ve başkasına zarar verecek biçimde açıkça aşırı kullanması hangi kurumla ifade edilir?
Bir hakkın amacına aykırı, açıkça aşırı biçimde ve başkasına zarar verecek şekilde kullanılması TMK m.2/2 anlamında hakkın kötüye kullanılmasıdır. (4721 sayılı TMK m.2/2)
29. Hakkın kötüye kullanılması yasağı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden, hâkim bu hususu kendiliğinden gözetebilir. (4721 sayılı TMK m.2)
30. TMK m.3'te düzenlenen iyiniyet kavramı ile TMK m.2'de düzenlenen dürüstlük kuralı arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
İyiniyet (sübjektif iyiniyet), kişinin bir hakkın veya hukuki durumun sahibi olmadığını bilmemesi ya da bilecek durumda olmamasıdır; dürüstlük kuralı ise herkesin uymakla yükümlü olduğu objektif bir davranış ölçüsüdür. (4721 sayılı TMK m.2-3 ve öğreti)
31. İyiniyetin kanunen karine olarak kabul edilmesinin sonucu olarak, bir kimsenin kötüniyetli olduğunu iddia eden taraf için ne söylenebilir?
İyiniyet kanunen karine olarak kabul edildiğinden, aksini yani kötüniyeti iddia eden taraf bunu ispat etmekle yükümlüdür. (4721 sayılı TMK m.3, m.6)
32. TMK m.2'de düzenlenen dürüstlük kuralı hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Dürüstlük kuralı, Medeni Kanun'da düzenlenmiş olsa da tüm hukuk dallarında uygulanan genel bir hukuk ilkesi olarak kabul edilir. (4721 sayılı TMK m.2 ve öğreti)
33. Bir borçlunun, alacaklıyı ödeme konusunda uzun süre oyaladıktan sonra zamanaşımı süresi dolunca zamanaşımı def'inde bulunması hakkında öğreti ve uygulamada genel kabul gören görüş nedir?
Yerleşik görüşe göre, alacaklıyı oyalayarak zamanaşımı süresinin dolmasını sağlayan borçlunun daha sonra zamanaşımı def'inde bulunması TMK m.2 anlamında hakkın kötüye kullanılması sayılır ve hukuken korunmaz. (4721 sayılı TMK m.2 ve yerleşik içtihat/öğreti)
34. TMK m.28'e göre kişilik hangi anda başlar?
TMK m.28/1'e göre kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar. (4721 sayılı TMK m.28/1)
35. TMK m.28/2 hükmüne göre, ana rahmine düşen çocuk (cenin) hak ehliyetini hangi koşulla kazanır?
TMK m.28/2'ye göre çocuk, sağ doğmak koşuluyla hak ehliyetini ana rahmine düştüğü andan itibaren elde eder; bu şarta bağlı bir hak ehliyetidir. (4721 sayılı TMK m.28/2)